انحلال نکاح و تثبیت ارکان خانواده از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و به طور کلی بر استحکام بنیان زندگی مشترک تأکید می‌شود. بر این اساس، زوجین یعنی زن و شوهر موظف‌اند که تلاش کنند تا زندگی زناشویی خود را تقویت کرده و از بروز مشکلات و تزلزل در آن جلوگیری نمایند.

با این حال، همیشه امکان حفظ شرایط مطلوب و پایدار وجود ندارد و برخی از زوجین ممکن است قادر به تحمل وضعیت موجود نباشند. به همین دلیل، قانون مدنی تدابیری را برای فراهم آوردن امکان جدایی زوجین از یکدیگر پیش‌بینی کرده است. با توجه به این توضیحات، ممکن است که کلمه طلاق به ذهن متبادر شود، اما باید تأکید کرد که طلاق تنها یکی از گزینه‌های موجود برای خاتمه زندگی زناشویی محسوب می‌شود و نه راهکار منحصر به فرد آن.

فهرست مطالب

کاربر گرامی، در صورت نیاز به وکیل طلاق کلیک نمایید.

روش های انحلال نکاح

طبق قوانین جاری در کشور ما، ازدواج به دو نوع تقسیم می‌شود: ازدواج دائم و ازدواج موقت، که به اصطلاح عمومی به آن “صیغه” گفته می‌شود. ازدواج موقت همچنین به عنوان “نکاح منقطع” یا “متعه” شناخته می‌شود. مطابق ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی، روش‌های متعددی برای خاتمه دادن به عقد ازدواج پیش‌بینی شده است که شامل فسخ، طلاق و بذل مدت می‌باشد.

بر این اساس، در قانون مدنی سه روش برای انحلال عقد ازدواج وجود دارد. با این حال، لازم به ذکر است که این سه روش در هر دو نوع نکاح به کار نمی‌روند. در این راستا، طلاق صرفاً در مورد عقد دائم قابل اجرا است؛ به این معنی که زوجین دارای عقد ازدواج دائم می‌توانند با توافق یکدیگر، طلاق بگیرند و زندگی مشترک را پایان دهند. اما در خصوص عقد موقت، امکان طلاق وجود ندارد و زوجین تنها می‌توانند با بذل مدت، از یکدیگر جدا شوند.

بذل مدت نیز تنها در چارچوب نکاح موقت قابل تصور است؛ به این صورت که هر زمان که زوج بخواهد می‌تواند با اهدای مابقی مدت نکاح موقت به زوجه، عقد نکاح را به پایان برساند. بدین ترتیب، پایان عقد نکاح موقت منوط به بذل مدت توسط زوج خواهد بود.

از میان روش های پیش بینی شده در قانون مدنی برای انحلال نکاح، فسخ نکاح است که قابلیت استفاده در نکاح دائم و موقت را دارد و طرفین در مواردی که در قانون ذکر شده است می‌توانند به ازدواج خاتمه دهند و نکاح را فسخ نمایند. البته گفتنی است که علاوه بر موارد فوق، انقضاء مدت در عقد نکاح موقت، فوت یکى از زوجین، لعان، ارتداد و تغییر جنسیت یکى از زوجین نیز سبب انحلال نکاح میشود.

بنابر آنچه گفته شد از بین روش های پیش بینی شده برای انحلال عقد ازدواج در قانون مدنی، طلاق مختص به ازدواج دائم، بذل مدت مختص ازدواج موقت و فسخ نکاح مشترک بین ازدواج موقت و ازدواج دائم می باشد.

عیوبی که موجب انحلال نکاح می باشد

بیشتر مردم چون در زندگی خود و خویشاوندان شان شاهد جدایی زن و مردی از راه طلاق بوده اند بر این مبنا به خوبی معنی و مفهوم طلاق را می دانند اما فسخ نکاح را به ندرت شنیده اند لذا آشنایی چندانی با آن ندارند. در این مقاله سعی بر آن شده است که ضمن مقایسه طلاق با فسخ نکاح موجبات آشنایی شما خوانندگان محترم با فسخ نکاح را فراهم نماییم.

فسخ نکاح و طلاق شباهت هایی را با هم دارند که عبارت است از:

هردو از راه های انحلال عقد ازدواج هستند.

هر دو عمل حقوقی از نوع ایقاع هستند ، ایقاع عمل حقوقی را گویند که به اراده ی احدی از طرفین محقق می شود و نیلزی به اراده دو طرف عقد وجود ندارد.

اثر هر دو مربوط به آینده است.

مدت زمان عده زن در هر دو نوع به یک میزان است که برابر سه طهر می باشد بجز مواقعی که به دلیل یائسگی ، زن عادت ماهانه نداشته باشد که در این حالت مدت عده  ۳ ماه در نظر گرفته شده است.

تفاوت های فسخ طلاق و نکاح

موجبات فسخ و طلاق با یکدیگر متفاوت می باشد.

فسخ نکاح فاقد تشریفات لازم برای طلاق است مثل تکلیف رجوع به داوری که در طلاق اجباری می باشد و قبل از طلاق طرفین ملزم هستند که به داوری مراجعه کنند ولی در فسخ نکاح چنین تشریفاتی وجود ندارد.

تفاوت دیگر بین این دو این است که صحت طلاق منوط به شرایط خاصی در زن است مانند پاکیزگی در حالی که در فسخ نکاح رعایت شرایط لازم نیست.

زمانی که زن و مردی از یکدیگر جدا می‌شوند در صورتی که طلاق آنها طلاق رجعی باشد در مدت عده مرد میتواند به همسر خود رجوع نماید ولی در فسخ نکاح امکان رجوع در هیچ فرضی وجود ندارد.

انحلال نکاح

میزان مهریه در انحلال ناشی از فسخ با طلاق تفاوت دارد.

فسخ نکاح ممکن است از جانب مرد یا از جانب زن باشد ولی طلاق از جانب مرد یا به نیابت از مرد  واقع می گردد.

فسخ نکاح هیچ وقت موجب ایجاد حرمت نمی گردد ولی در طلاق در صورتی که سه بار واقع شده باشد بین زن و مرد حرمت ایجاد میشود.

طلاق مخصوص نکاح دائم است ولی فسخ در نکاح موقت هم ممکن می باشد.

فسخ نکاح چگونه است؟

طرفین هر یک از عقود که در قانون مدنی پیش بینی شده است در موارد خاصی اختیار فسخ قرارداد را دارند که به این اختیار در حقوق، خیار گفته می‌شود. خیارات پیش‌بینی شده در قانون مدنی متعدد و فراوان هستند ولی همه این خیارات قابلیت استفاده در عقد نکاح را ندارند زیرا عقد نکاح یک قرارداد غیر مالی می باشد و طرفین در آن به فکر سود بردن و داشتن امتیاز بیشتر نیستند و همچنین تثبیت خانواده و محدود کردن موارد انحلال آن همواره مورد نظر قانون گذار بوده است بنابراین باید گفت که همه خیاراتی که در قانون مدنی وجود دارد در عقد نکاح نمی تواند جاری گردد.

برای مثال در معاملات; خیاری به نام خیار غبن وجود دارد که در عقد نکاح کاربردی ندارد; به موجب این خیار; باید عوضین قرارداد با یکدیگر متعادل باشند; یعنی از نظر ارزش; ارزشی نزدیک به هم داشته باشند; و در صورتی که این تعادل رعایت نگردد; شخصی که از این بابت متحمل ضرر می شود می‌تواند عقد را فسخ نماید.

مواردی که در نکاح می تواند سببی برای فسخ نکاح  شمرده شود عبارت است از تدلیس، تخلف از شرط صفت و عیوب زن و مرد.

مبنای فسخ نکاح، جلوگیری از زیان همسری است که حق فسخ برای او شناخته شده است. تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف مقابل شود به عبارت دیگر تدلیس در نکاح آن است که با اعمال متقلبانه نقص یا عیبی را که یکی از زوجین دارا می‌باشد پنهان کنند یا او را دارای صفت کمالی معرفی کنند که در واقع فاقد چنین صفتی می باشد.

تخلف از شرط صفت زمانی ایجاد می گردد که در یکی از زوجین، صفت خاصی شرط شده باشد و بعد از عقد معلوم شود که طرف، فاقد وصف مورد نظر بوده است؛ در چنین حالتی طرف دیگر حق دارد نکاح را فسخ کند.

خیار عیب نیز زمانی ایجاد می‌شود که عیبی در یکی از طرفین ایجاد شود و شرایط مورد نظر در قانون را دارا باشد که بر این اساس طرف مقابل می‌تواند عقد نکاح را به موجب آن خیار فسخ کند.

مثلاً زمانی که یکی از زوجین با تدلیس و فریب با شخصی ازدواج کند شخصی که از این فریب متحمل ضرری شده است میتواند به موجب خیار تدلیس عقد نکاح انعقاد یافته را فسخ نماید یا در صورتی که یکی از زوجین مجنون باشد شخصی که از این جنون اطلاع نداشته است می تواند ازدواج را به موجب خیار عیب فسخ کند.

عیوب مشترک بین زوج و زوجه جهت انحلال نکاح

ماده ۱۱۲۱ قانون مدنی در این رابطه آورده است: ” جنون هر یک از زوجین به شرط استقرار اعم از اینکه مستمر یا ادواری باشد برای طرف مقابل موجب حق فسخ است”

ماده ۱۱۲۵ در این رابطه مقرر می‌دارد; جنون و عنن در مرد هرگاه بعد از عقد هم حادث شود; موجب فسخ برای زن خواهد بود; و ماده ۱۱۲۴نیز مقرر نموده;عیوب زن در صورتی که موجب حق فسخ برای مرد است; که عیب مزبور در حال عقد وجود داشته باشد.

بنابراین جنون شوهر چه قبل از عقد نکاح به وجود آید; و چه بعد از آن بر او عارض گردد; زن میتواند به موجب آن; نکاح را فسخ کند ولی در صورتی که زن مجنون باشد; و مرد بخواهد به موجب جنون عقد نکاح را فسخ کند; باید این جنون در حین عقد نکاح وجود داشته باشد; و در صورتی که پس از عقد; زن مجنون شده باشد مرد نمی تواند; به موجب آن عقد نکاح را فسخ کند.

تفاوت مذکور بین زن و مرد در مورد فسخ به علت جنون توسط حقوقدانان توجیه شده است.

نکته دیگری که در خصوص جنون که سبب فسخ نکاح است; وجود دارد و در کتب حقوقی کمتر به آن اشاره شده است; این است که در ماده ۱۱۲۱ که جنون یکی از زوجین به شرط استقرار یکی از موجبات فسخ نکاح معرفی شده است; جنون ادواری می باشد نه جنون دائمی; زیرا در صورتی که حین نکاح یکی از طرفین مجنون باشد; آن نکاح باطل است چرا که شخص مجنون اهلیت انعقاد عقد نکاح را ندار;د و صرفاً نکاح در این مورد می تواند با نمایندگی از مجنون واقع گردد.

بنابراین جنون در حین نکاح موجب بطلان آن است و در عقد باطل حق فسخ وجود ندارد و مجنون بودن یکی از طرفین هنگام نکاح در صورتی حق خیار به وجود می آورد که جنون از نوع جنون ادواری باشد و نکاح در حال افاقه منعقد گردد و یا اینکه نکاح به نمایندگی از مجنون واقع شده و نماینده مجنون بودن شخص را افشا نکرده باشد.

اگر به دنبال وکیل خانواده هستید اینجا کلیک کنید

عیوبی که موجب انحلال نکاح می باشد و مختص مردان است

در ماده ۱۱۲۲ قانون مدنی مواردی ذکر دیده است; که در صورتی که مرد آنها را دارا باشد; زن میتواند عقد نکاح را به موجب آن ها فسخ نمایند; بنابراین موارد ماده ۱۱۲۲ عیوبی هستند که برای مرد حق فسخ ایجاد می نماید متن ماده ۱۱۲۲ قانون مدنی از این قرار است:

عیوب ذیل در مرد موجب حق فسخ برای زن خواهد بود:

۱- خصاء. خصاء حالت اختگی میباشد و به کسی که حالت خصاء داشته باشد خصی میگویند.

۲- عنن به شرط اینکه و لو یک‌بار عمل زناشویی را انجام نداده باشد.

۳- مقطوع بودن آلت تناسلی به اندازه ای که قادر به عمل زناشویی نباشد.

بر اساس نظریه مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه; شماره ۱۳۹۸/۷ مورخ ۲۷/۲/۱۳۶۹; عنین مردی است که با هیچ زنی قادر به نزدیکی نباش;د و اگر مرد صرفا با زوجه خود نتواند مقاربت کند; ولی قادر به مقاربت با دیگری باشد; عنین نخواهد بود و زوجه او نمیتواند بر این اساس عقد نکاح را فسخ کند.

همچنین بر اساس نظریه مشورتی شماره۶۱۷/۷ مورخ۳۱/۱/۱۳۶۶ اداره حقوقی قوه قضاییه در صورتی که زوج قادر به انجام وظایف زناشویی باشد ولی قادر به حامله نمودن زن نباشد مورد از موارد فسخ نکاح یا تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش نیست.

عیوبی که موجب انحلال نکاح می باشد و مختص زنان است.

همانطور که وجود عیوبی در مرد به زن برای فسخ نکاح اختیار می دهد وجود عیوبس در زن نیز موجب حق فسخ برای مرد خواهد بود.

ماده ۱۱۲۳ قانون مدنی مقرر می دارد؛ عیوب ذیل در زن موجب حق فسخ برای مرد خواهد بود:

قرن.

جذام.

برص.

افضاء.

زمین گیری.

نابینایی از هر دو چشم.

استخوان زائدى در آلت تناسلی زن می باشد; که مانع نزدیکی می گردد; حذام همان خوره و برص همان پیسی است; که هر دو از بیماریهای پوستی می باشد; منظور از افضاء، یکی شدن مجرای بول( ادرار) و حیض میباشد.

لازم به ذکر است که استفاده از حق فسخ در نکاح مختص زمانی است که طرفین از عیوب موجود در یکدیگر بی اطلاع هستند. بنابر این در صورت اطلاع هریک از زوجین از وجود عیبی در طرف مقابل امکان فسخ منتفی است.

اگر به دنبال وکیل دادگستری هستید اینجا کلیک کنید

جمع بندی

با توجه به قوانین مدنی موجود در کشور، انحلال نکاح به طرق مختلفی مانند طلاق، فسخ و بذل مدت انجام می‌پذیرد. هر یک از این روش‌ها دارای شرایط خاص خود بوده و در نوع ازدواج (دائم یا موقت) تأثیرگذار است. در حالی که طلاق تنها مختص عقد دائم است، در عقد موقت امکان جدایی از طریق بذل مدت وجود دارد. در نهایت، شناخت و آگاهی از این روش‌ها به زوجین کمک می‌کند تا به درستی از حقوق و وظایف خود آگاه شوند و در مواقع لازم تصمیمات مناسبی اتخاذ کنند.

سوالات متداول

چه روش‌هایی برای انحلال نکاح در قانون مدنی پیش‌بینی شده است؟

روش‌های انحلال نکاح شامل طلاق، فسخ و بذل مدت می‌باشد. طلاق مربوط به نکاح دائم بوده و فسخ و بذل مدت می‌توانند در نکاح موقت نیز اعمال شوند.

آیا طلاق تنها گزینه موجود برای خاتمه زندگی زناشویی است؟

خیر، طلاق یکی از گزینه‌های خاتمه زندگی زناشویی است، اما در عقد موقت، زوجین می‌توانند با بذل مدت نیز از یکدیگر جدا شوند.

چه زمانی زوجین می‌توانند از حق فسخ استفاده کنند؟

حق فسخ معمولاً در شرایط خاصی مانند وجود عیب در یکی از طرفین یا عدم رعایت شروط عقد می‌تواند اعمال شود و این موضوع باید مطابق با قوانین مدنی بررسی شود.

آیا بذل مدت در عقد موقت الزامی است؟

بله، در عقد موقت، بذل مدت به عنوان تنها روش جدایی زوجین محسوب می‌شود و زوج هر زمان که بخواهد می‌تواند با اهدای مابقی مدت به زوجه، عقد را به اتمام برساند.

نظرات ارزشمند شما به ما کمک می‌کند تا خدمات خود را در زمینه روش های انحلال نکاح و عقد ازدواج بهبود بخشیم. لطفاً تجربه خود را با ما و دیگران به اشتراک بگذارید.

نوشته روش های انحلال نکاح و عقد ازدواج اولین بار در گروه وکلای حقوقی اوان. پدیدار شد.

لینک مقاله را به اشتراک بگذارید: https://oonelaw.com/conditions-within-a-contract

شروط ضمن عقد نکاح

قید و شرط های حین عقد روشی است برای ترمیم مشکلاتی که احتمال دارد در آینده در زندگی مشترک خانوادگی بوجود آید. بر مبنای قانون مدنی ایران، ازدواج یک عقد لازم است که بدنبال آن ، هر یک از زوجین شروط و تعهداتی را متقبل می‌شوند و در عین حال از حقوق هم برخوردار هستند. در این میان جایگاه شروط ضمن عقد نیز قابل اهمیت است.  

نکات مهم شروط ضمن عقد نکاح

پس از سال ۱۳۶۰ در عقدنامه ، تعهدات و شروطی تحت عنوان «شرط ضمن‌العقد» در نظر گرفته  شد که سردفتر موظف است قبل از اجرای صیغه عقد آنها را برای زوجین قرائت و در صورت نیاز مفهومشان را برای آنها بیان کند تا زوجین با اطلاع کامل ذیل شروط مورد قبول خود را امضا کنند.

طرفین عقد ازدواج می‌توانند طبق ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی ایران در کنار شروط قید‌ شده در عقدنامه هر شرطی را که در نظر دارند در متن سند نکاحیه اضافه کرده و با امضای خود آن را الزام‌آور کنند. # شروط ضمن عقد

در قانون مدنی، مرد در برابر زن واجد حقوق و اختیاراتی است که زن این اختیارات را ندارد، از جمله حق طلاق که از اختیارات مرد است ، ازدواج مجدد ، انتخاب محل سکونت و زندگی خانوادگی و … اگر چه این حقوق همراه با تکالیفی است که مرد در قبال زن و خانواده خود دارد. # شروط ضمن عقد

اما گاها پیش آمده که شماری از مردان از این اختیارات قانونی خود سوءاستفاده کنند، لذا به استناد قانون مدنی زنان نیز می‌توانند با استفاده از شروط ضمن‌العقد تا اندازه ای محدودیت های قانونی خود را تلافی کنند که این راه‌حل در ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی بیان شده است:

«طرفین عقد می‌توانند هر شرطی که مخالف با مقتضای عقد مزبور نباشد در ضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگر مطرح کنند، مثل اینکه شرط شود هرگاه شوهر زن دیگر بگیرد یا در مدت معینی غایب شود، یا ترک انفاق کند یا علیه حیات زن سوءقصد کند یا سوءرفتاری کند که زندگی آنها با یکدیگر غیرقابل تحمل شود، زن وکیل و وکیل در توکیل باشد که پس از اثبات تحقق شرط در محکمه نهایی خود را مطلقه سازد.»آنچه در ماده ذکر شده، جنبه اختصاصی نداشته و تمثیلی می باشند و زوجین می‌توانند “هر شرط” دیگری که لازم بدانند برای حق طلاق زن تعیین کنند، از جمله اعتیاد یا محکوم شدن به حبس بیش از مدت معین. # شروط ضمن عقد

لازم به توضیح و تشریح است که شرط مخالف مقتضای عقد شرطی است که با اصل عقد در تضاد است که البته در این مورد نظرات مختلفی وجود دارد. بعضی از فقها عقیده دارند فلسفه عقد ازدواج، تشکیل خانواده و تمتع جنسی زوجین از یکدیگر است، در حالی که اجماع فقها بر این است که زن می‌تواند شرط عدم رابطه جنسی بگذارد و منع شرعی ندارد.

شرط موافق مقتضای عقد شرطی است که با مقتضای عقد مخالف نبوده و در صورت توافق طرفین می‌توان آن را جایگزین قانون کرد.آشنایی با این موارد به زنان امکان می‌دهد تا وقتی که قوانین اصلاح شود، از این شروط برای جبران محرومیت های حقوقی خود منتفع کنند و در شرایطی که مشکلاتی برای زنان در زندگی مشترک بوجود می آید بتوانند حقوق خود را مطالبه کنند. 

لازم به ذکر است که زوجین می‌توانند علاوه بر شروط قید شده در سند نکاحیه هر شرطی را که مایل باشند و خلاف مقتضای عقد نباشد، به آن اضافه کنند، از جمله زن می‌تواند شرط کند که اجازه خروج از کشور را دارد و مرد نمی‌تواند مانع از خروج او شود یا زن حق انتخاب مسکن یا ادامه تحصیل و اشتغال به کار و حق حضانت اطفال در صورت وقوع طلاق را داشته باشد. # شروط ضمن عقد

شروطی که در قباله‌های ازدواج مندرج بوده، به قرار زیر است:

الف) شرط تحصیل: زوج، زوجه را در ادامه تحصیل تا هر مرحله که زوجه لازم بداند و در هر کجا که شرایط ایجاب کند، مخیر می‌سازد.

ب) شرط اشتغال: مطابق قانون، اگر شغل زن منافی با مصالح خانواده یا حیثیت شوهر یا زن باشد، مرد می‌تواند همسر خود را از آن شغل منع کند. با توجه به این که امکان تفسیرهای مختلف از این متن قانونی وجود دارد، گنجاندن عبارت زیر در سند ازدواج پیشنهاد می‌شود: زوج، زوجه را در اشتغال به هر شغلی که مایل باشد، در هر کجا که شرایط ایجاب کند، مخیر می‌سازد.

ج) شرط وکالت زوجه در صدور جواز خروج از کشور: مطابق قانون گذرنامه، زنان متأهل فقط با اجاره‌ کتبی همسر خود می‌توانند از کشور خارج شوند. # شروط ضمن عقد

نظر به اینکه این مسأله در عمل مشکلات فراوانی; را موجب می شود ; عبارت زوج به زوجه; وکالت بلاعزل می‌دهد که با همه اختیارات قانونی; بدون نیاز به اجازه شفاهی یا کتبی مجدد شوهر; از کشور خارج شود. تعیین مدت; مقصد و شرایط مربوط به مسافرت به خارج از کشور به انتخاب خود زن است; به منزله‌ شرط در حین عقد ازدواج پیشنهاد می‌شود.

د) شرط تقسیم اموال موجود میان زوجین پس از طلاق و جدایی : زوج متعهد می‌شود هنگام جدایی; اعم از آن که به درخواست مرد باشد یا به درخواست زن;  نیمی از دارایی موجود خود را اعم از منقول و غیرمنقول; که طی مدت ازدواج به دست آورده است; به زن منتقل کند. # شروط ضمن عقد

بر این اساس; زوج ضمن عقد ازدواج متعهد می‌شود که; هر گاه طلاق به‌درخواست زوجه نباشد; و طبق تشخیص دادگاه تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن; از وظایف همسرداری یا سوءاخلاق و رفتار او نباشد; زوج موظف است تا نصف دارایی موجود را که در ایام زناشویی; با او به‌ دست آورده یا معادل آن را طبق نظر دادگاه; بلاعوض به زوجه منتقل کند.

هـ) حضانت فرزندان پس از طلاق: زوجین ضمن عقد خارج لازمی توافق ‌کنند اولویت در حضانت فرزند یا فرزندان مشترک در صورت طلاق با مادر باشد یا زوجین ضمن عقد خارج لازمی توافق کنند حضانت فرزند یا فرزندان مشترک در صورت طلاق با هر کدام از والدین خواهد بود که بنا بر مصلحت طفل باشد. تعیین مصلحت طفل بر عهده کارشناس یا داور مرضی‌الطرفین خواهد بود.

و) شرط وکالت مطلق زوجه در طلاق: زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل به غیر می‌دهد تا زوجه در هر زمان و تحت هر شرایطی از جانب زوج، به مطلقه کردن خود از قید زوجیت زوج به هر طریق اعم از اخذ یا بذل مهریه اقدام کند. # شروط ضمن عقد

مواردی که زوجه طبق شروط ضمن عقد میتواند خود را مطلقه نماید:

الفـ استنکاف شوهر از دادن نفقه به مدت ۶ ماه به هر عنوان و عدم امکان الزام او به تأدیه نفقه همچنین در موردی که شوهر سایر حقوق واجبه زن را به مدت ۶ ماه ایفا نکند و اجبار او به ایفا هم ممکن نباشد.

بـ سوء رفتار یا سوء معاشرت زوج به حدی که ادامه زندگی را برای زوجه غیرقابل تحمل کند.

جـ ابتلای زوج به امراض صعب‌العلاج به نحوی که دوام زناشویی برای زوجه مخاطره‌انگیز باشد.

دـ جنون زوج در مواردی که فسخ نکاح شرعا ممکن نباشد. (منظور جنون ادواری است.)

هـ ـ عدم رعایت دستور دادگاه در مورد منع اشتغال زوج به شغلی که طبق نظر دادگاه صالح، منافی با مصالح خانوادگی و حیثیت زوجه باشد (مثلا زوج گدایی کند) # شروط ضمن عقد

وـ محکومیت شوهر به حکم قطعی; به مجازات ۵ سال حبس یا بیشتر; یا به جزای نقدی که مجموعا منتهی به ۵ سال یا بیشتر بازداشت شود; و حکم مجازات در حال اجرا باشد; در تمام این موارد; در صورتی حق طرح دعوای طلاق برای زن ایجاد می‌شود که; حکم قطعی محکومیت شوهر صادر شود; و مرد در زندان باشد.

زـ ابتلای زوج به هرگونه اعتیاد مضری که به تشخیص دادگاه; به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد; و ادامه زندگی را برای زوجه دشوار کند.

ح ـ زوج، زندگی خانوادگی را بدون عذر موجه ترک کند; (تشخیص ترک زندگی خانوادگی و تشخیص عذر موجه با دادگاه است); یا ۶ ماه متوالی بدون عذر موجه از نظر دادگاه غیبت کند.

ط ـ محکومیت قطعی زوج در اثر ارتکاب جرم و اجرای هرگونه مجازات اعم از حد و تعزیر در اثر ارتکاب جرمی که مغایر با حیثیت خانوادگی و شئون زوجه باشد. تشخیص اینکه مجازات مغایر با حیثیت خانوادگی بوده، با توجه به وضع و موقعیت زوجه و عرف و موازین دیگر با دادگاه است.

ی ـ در صورتی که پس از گذشت ۵ سال، زوجه از شوهر خود به جهت عقیم بودن یا عوارض جسمی دیگر صاحب فرزند نشود.

ک ـ در صورتی که زوج مفقودالاثر شود و ظرف ۶ ماه پس از مراجعه زوجه به دادگاه پیدا نشود.

هـ ـ زوج بدون رضایت زوجه همسر دیگری اختیار کند یا به تشخیص دادگاه بین همسران خود به عدالت رفتار نکند. # شروط ضمن عقد

کاربرد شرایط مندرج در قباله ازدواج

پرسشی که در اینجا مطرح می شود; این است که‌ آیا صرف عمل نکردن مرد; به هر یک از این شرایط می‌تواند دلیلی برای زن محسوب شود; تا بر مبنای آن درخواست طلاق کند؟

آیا زن به راحتی می‌تواند طلاق بگیرد؟ یا اینکه تمامی مراحل قانونی طلاق را باید مانند سایر موارد عادی طی کند؟

در پاسخ به این پرسش باید گفت که; با تحقق یکی از این شرایط و اثبات آن در دادگاه; زن می‌تواند با استفاده از وکالت ضمن عقد; با مراجعه به دادگاه خانواده; و طی تشریفات قانونی از جمله داوری و قطعیت آن; نسبت به اجرای طلاق اقدام کند. # شروط ضمن عقد

نوشته شروط ضمن عقد ازدواج اولین بار در گروه وکلای حقوقی اوان. پدیدار شد.

لینک مقاله را به اشتراک بگذارید:https://oonelaw.com/cancellation-of-marriage-2

بطلان عقد نکاح

بطلان نکاح ، یکی دیگر از دعاوی در حوزه خانواده ، دعوی ادعای بطلان عقد ازدواج است چه در عقد دائم و چه در عقد موقت و مرجع رسیدگی به آن نیز دادگاه خانواده است. ادعای باطل بودن عقد ازدواج هم می تواند از سمت زوج مطرح شود و هم از سمت زوجه که خود دارای شرایط و جهات قانونی و شرعی می باشد.

در صورت وجود هر یک از جهات قانونی یا شرعی که موجب بطلان عقد ازدواج است هر یک از طرفین می توانند با مراجعه به دادگاه و طرح دادخواست بطلان عقد ازدواج ، ابطال عقد را از دادگاه بخواهند. حال چه عقد دائم باشد یا موقت تفاوتی وجود ندارد. # بطلان نکاح

موارد بطلان نکاح

جهات مختلفی برای طرح دعوای بطلان وجود دارد که این جهات و دلایل به سه دسته تقسیم می شوند ؛بطلان نکاح یا به عبارتی ادعای باطل بودن عقد ازدواج صورت گرفته  (حسب مورد در ازدواج دائم و موقت) یکی از دعاوی است که قابل طرح و رسیدگی در دادگاه خانواده توسط وکیل خانواده است.

یکی از زوجین که مدعی است ازدواج محقق شده (دایم یا موقت) به جهتی از جهات قانونی و یا شرعی باطل است میتواند با طرح دعوای بطلان ازدواج، از دادگاه خانواده درخواست بطلان نکاح نمایند و ازدواج صورت گرفته را باطل اعلام نماید.

موارد بطلان نکاح

جهات و دلایل مختلفی وجود دارند که می توان بر مبنای هر یک از آنها دعوی بطلان عقد ازدواج را طرح کرد که این دلایل و جهات به سه دسته تقسیم می شوند که شامل ؛ الف ) عدم رعیت شرایط اساسی صحت عقد نکاح اعم از دائم و موقت. ب ) وجود موانع قانونی پیش بینی شده در عقد نکاح. ج ) وجود شرط مبطل ضمن عقد نکاح. # بطلان نکاح

عدم رعایت شرایط اساسی عقد نکاح دائم و ازدواج موقت

عقد نکاح نیز مانند سایر عقود دارای شرایط اساسی و صحت تشکیل عقود می باشد که در صورت نبود هر یک از این شرایط می توان ادعای بطلان عقد نکاح را مطرح کرد و درخواست اعلام بطلان عقد را نمود.

یک پیشنهاد و یک قبول برای ازدواج بایستی وجود داشته باشد که این امر از طریق خواندن خطبه یا صیغه عقد محقق میشود، بنابراین خواندن صیغه عقد چه در نکاح دائم و چه موقت از شرایط اساسی عقد نکاح است. و الزاما قصد هر دو طرف متوجه یک عقد نکاح باشد مثلا هر اگرغرض پیشنهاد دهنده عقد دائم باشد منظور قبول کننده هم باید عقد دائم باشد در غیر این صورت نکاح صحیح نیست.

زن و مرد در ازدواج باید معلوم و معین باشند به طوری که هیچ شک و شبهه ای وجود نداشته باشد.

عقد نکاح باید منجز باشد و نمی توان عقد را معلق نمود به شرطی مثل اینکه شرط شود اگر فلان کار یا فعل انجام شود من شوهر تو هستم یا تو زن من هستی.

وجود اکراه در نکاح به حدی که رضایت را از بین ببرد و عقد نکاح به اجبار واقع شود از موارد بطلان عقد نکاح است.   

 عدم ذکر مدت در عقد نکاح موقت و عدم تعیین مهریه در این عقد از موجبات بطلان عقد نکاح موقت است. 

وجود موانع قانونی پیش بینی شده در عقد نکاح

زمانی شخص میتواند یا زنی ازدواج نماید که شرعا و قانونا مانع ازدواجی بین ایشان وجود نداشته باشد، قانون مدنی در کتاب نکاح (فصل سوم باب اول) از مواد ۱۰۴۵ لغایت ۱۰۶۱ موانع نکاح بین مرد و زن را شمارش نموده که به شرح زیر میباشد و چنانچه هر یک از این موارد محقق گردد، عقد ازدواج واقع شده باطل میباشد و میتواند درخواست بطلان چنین ازدواجی را مطرح نمود.

۱- نکاح با پدر و اجداد و یا مادر و جدات هر قدر که بالا برود .

۲- نکاح با اولاد هر قدر که پایین برود.

۳- نکاح با برادر و خواهر و اولاد آنها تا هر قدر که پایین برود.

۴- نکاح با عمات و خالات خود و عمات و خالات پدر و مادر و اجداد و جدات .

۵- نکاح با زنی که قرابت رضاعی با مرد داشته باشد البته با جمع آمدن شرایط مندرج در ماده ۱۰۴۶ قانون مدنی.

۶- نکاح بین مرد و مادر و جدات زن او از هر درجه که باشد اعم از نسبی و رضاعی.

۷- نکاح بین مرد و زنی که سابقا زن پدر یا زن یکی از اجداد یا زن پسر یا زن یکی از احفاد او بوده هر چند رضاعی.

۸- نکاح بین مرد با اناث از اولاد زن او از هر درجه که باشد ولو رضاعی مشروط بر اینکه بین زن و شوهر زناشویی واقع نشده باشد.

۹- نکاح مرد با خواهر زن اگر چه موقت باشد چه نسبی باشد و چه رضاعی.

۱۰- نکاح با دختر برادر زن و یا دختر خواهر زن بدون اجازه زن.

۱۱- نکاح با زن شوهر دار یا زنی که در عده طلاق یا عده وفات است با علم به علقه زوجیت و عده و حرمت نکاح.

۱۲- نکاح مجدد مرد با زنی که به علت لعان یا علل دیگر در عده نه طلاق است از ناحیه زوج.

۱۳-نکاح در حال احرام که با علم به حرمت موجب حرمت ابدی میباشد.

۱۴- نکاح با زنی که سابقا شوهر دار بوده و مرد در حالی که او شوهر دار بوده یا در عده رجعیه بوده ، با وی زنا کرده باشد که در این صورت حرمت ابدی بین ایشان حادث میگردد.

۱۵- نکاح با مادر یا دختر یا خواهر پسری که مرد قبلا با او عمل شنیع نموده است.

۱۶- نکاح زن مسلمان با غیر مسلمان.

ازدواج برای زن ایرانی با تبعه خارج (اگر موانع دیگری نیز نباشد) موکول به اجازه مخصوص از طرف دولت میباشد (آیین نامه زناشویی بانوان ایرانی برای اتبلاع بیگانه غیر ایرانی مصوب ۶/۷/۴۵ و اصلاحات بعدی )

اختیار دولت در منع ازدواج بعضی مستخدمین و مامورین رسمی و محصلین دولتی با زنی که تبعه خارج میباشد ( فعلا قانون منع ازدواج کارمندان وزارت امور خارجه با اتباع بیگانه مصوب ۲۵/۱۰/۴۵ در این خصوص تصویب شده است) # بطلان نکاح

وجود شرط مبطل در ضمن عقد نکاح

شرط مبطل ضمن عقد شرطی است که; هم خود شرط باطل است و هم منتهی به بطلان عقدی میشود; که در ضمن آن شرط واقع شده است; هر یک از عقود به اقتضای مورد دارای ذات و طبیعت خاص خود میباشند; مانند عقد خرید و فروش که مقتضی انتقال مالکیت جنس فروخته شده به خریدار میگردد.

لذا چنانچه در عقد بیع شرط شد; که مالکیت انتقال نیابد این شرط هم خود باطل و هم باطل کننده عقد بیع است; در ازدواج نیز چنانچه مثلا شرط شود زوجین حق تمتع جنسی از هم نداشته باشند; این شرط هم باطل و هم مبطل عقد نکاح است; چرا که ذات و طبیعت عقد نکاح استمتاع جنسی زوجین میباشد; و نشان دهنده عدم قصد طرفین در ازدواج شرعی میباشد. # بطلان نکاح

نحوه طرح دعوای بطلان نکاح

همانطور که در ابتدای مقاله گفته شد; رسیدگی به دعاوی مربوط به امور خانواده در شعب اختصاصی دادگاه خانواده; رسیدگی می شود; و هم اکنون با تشکیل دفاتر خدمات قضایی; دیگر نیازی به حضور در دادگاه و ثبت دادخواست نبوده; و از طریق این دفاتر میتوان نسبت به ثبت هر گونه دادخواست اعم از خانواده و… اقدام کرد.

هر یک از زوج یا زوجه که مدعی بطلان نکاح می باشند; می بایست ضمن تقدیم دادخواست; دلایل و مدارک لازم جهت اثبات ادعای خود را ضمیمه پرونده خود نماید; پس از ثبت دادخواست; از طریق دفاتر خدمات قضایی پرونده به مرجع صالح ارسال می شو;د و از آنجا به یکی از شعب مربوطه ارجاع ;تا نسبت به تعیین وقت رسیدگی و ابلاغ به طرفین اقدام شود; دادگاه در جلسه رسیدگی پس از استماع اظهارات; و دفاعیات طرفین اقدام به صدور رای مقتضی می نماید. # بطلان نکاح

نوشته دادخواست اعلام بطلان نکاح اولین بار در گروه وکلای حقوقی اوان. پدیدار شد.