نحوه محرز شدن انگیزه فرار از دین

انگیزه فرار از دین، هرچند غالباً امری روان‌شناختی و عمدتاً مخفی است، اما از طریق قرائن و اوضاع و احوال مختلف قابل شناسایی می‌باشد. این قرائن می‌توانند به عنوان نشانه‌هایی از نیت انجام معامله به منظور فرار از دین در نظر گرفته شوند که شامل موارد زیر است:

تقارن زمانی: هم‌زمانی انجام معامله با موعد مطالبه طلب بستانکار.

فروختن به قیمت پایین: انتقال اموال به مبلغی کمتر از ارزش واقعی آن‌ها.

شخصیت معامله‌گران: به‌ویژه هنگامی که بدهکار اموال خود را به یکی از خویشاوندان یا دوستان نزدیک خود منتقل می‌کند.

شهادت شهود: اظهارات گواهان در خصوص اقرار بدهکار به وجود انگیزه فرار از دین می‌تواند قاضی را قانع کند.

تفاوت بین معامله به قصد فرار از دین و معامله صوری

در معامله به قصد فرار از دین، طرف بدهکار به‌طور واقعی قصد انجام معامله را دارد، اما هدف او از این معامله، خارج کردن اموالش از دسترس طلبکاران است. در مقابل، در یک معامله صوری، اساساً قصد واقعی برای انعقاد معامله وجود ندارد و تنها ظاهری از یک معامله به نمایش گذاشته می‌شود؛ بنابراین، در واقعیتی، هیچ معامله‌ای تحقق نخواهد یافت.

از این‌رو، معامله صوری به‌طور کلی باطل است و نسبت به معامله انجام شده به‌قصد فرار از دین، تفاوت دارد. ماده ۲۱۸ قانون مدنی سابق به‌روشنی آنچه را که در این زمینه قابل اعمال است، بیان می‌کند. این ماده به طلبکاران اجازه می‌دهد که قبل از وقوع معامله به‌وسیله مدیون، با اثبات این که مدیون در حال فروش یا انتقال اموال خود به منظور فرار از دین است، بتوانند از طریق دادگاه اقدام به بازداشت اموال مزبور نمایند، نه این‌که صرفاً بعد از انجام معامله بخواهند ابطال آن را از دادگاه درخواست کنند.