لینک مقاله را به اشتراک بگذارید: https://oonelaw.com/fix-the-annoyance

مبنای حقوقی

در دعوی رفع مزاحمت از ملک ، متصرف ملک درخواست جلوگیری از مزاحمت شخصی را مطرح میکند ، بدون اینکه ملک از تصرف متصرف خارج شده باشد ، بلکه فقط نسبت به تصرفات او مزاحمت ایجاد کرده است و اجازه ی بهره برداری مناسب متصرف را از ملک نمیدهد . به عنوان مثال ؛ ممکن است شخصی با تخلیه نخاله و زباله در ورودی ملک دیگری ، امکان ورود سهل و بدون زحمت مالک و یا متصرف را از وی سلب کند .

در دعوی مزاحمت باید ارکان زیر موجود باشد :

• تصرف سابق خواهان بدون مزاحمت
• مزاحمت فعلی خوانده بدون رضایت خواهان
• غیر قانونی بودن مزاحمت خوانده
• خواهان کسی است که نسبت به تصرفات او مزاحمت شده است و مزاحم ملک نیز خوانده ی دعوی است .
• دعاوی مربوط به املاک و حقوق راجع به آنها باید در دادگاه محل وقوع ملک طرح شود .

نحوه ی اجرای رای

در دعوی الزام به رفع مزاحمت ، لافاصله پس از صدور رای و قبل از قطعیت ، رای اجرا میشود و تجدید نظر خواهی محکوم علیه ، تاثیری در اجرای رای ندارد . از آنجا که خواهان بازگرداندن تصرف خود را از دادگاه نمی خواهد ، تصرف دادن ملک موضوعا خارج است .

در دعوای رفع مزاحمت ، محکمه صرفا تصرف خواهان را باید احراز کند و نیازی نیست به موضوع مالکیت رسیدگی کند .

در دعوی رفع مزاحمت بر خلاف دعوای تصرف عدوانی ، خواهان بازگرداندن تصرف خود را از دادگاه نمیخواهد ؛ بلکه فقط نسبت به مزاحمت طرف مقابل معترض است .

در دعوی ممانعت از حق ، شخص ، مانع استفاده از حق گردیده است . در صورتی که در دعوی مزاحمت ، شخص در استفاده ی متصرف ایجاد مزاحمت کرده است و امکان انتفاع کامل متصرف را از او سلب نموده است ، بدون اینکه مانع استفاده ی متصرف باشد . مزاحمت نسبت به ملک ، ممکن است واجد وصف کیفری باشد.

مستندات قانونی

ماده ۱۳۲ قانون مدنی

کسی نمیتواند در ملک خود تصرفی کند که مستلزم تضرر همسایه شود مگر تصرفی که به قدر متعارف و برای رفع حاجت یا رفع ضرر‌ از خود باشد. # رفع مزاحمت

ماده ۱۳۳ قانون مدنی

کسی نمیتواند از دیوار خانه خود به خانه همسایه در باز کند اگر چه دیوار ملک مختصی او باشد لیکن میتواند از دیوار مختصی خود‌ روزنه یا شبکه باز کند و همسایه حق منع او را ندارد ولی همسایه هم میتواند جلو روزنه و شبکه دیوار بکشد یا پرده بیاویزد که مانع رویت شود.

ماده ۱۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی

دعوای مزاحمت عبارت است از: دعوایی که به موجب آن متصرف مال غیرمنقول درخواست جلوگیری از مزاحمت کسی را می‌نمایدکه نسبت به متصرفات او مزاحم است بدون اینکه مال را از تصرف متصرف خارج کرده باشد.

ماده ۱۶۱ قانون آیین دادرسی مدنی

در دعاوی تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت، خواهان باید ثابت نمایدکه موضوع دعوا حسب مورد قبل از خارج شدن ملک از تصرف وی و یا قبل از ممانعت و یا مزاحمت در تصرف و یا مورد استفاده او بوده و بدون رضایت او و یا به غیر وسیله قانونی از تصرف وی خارج شده است.

ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی

در دعاوی تصرف عدوانی و مزاحمت و ممانعت از حق ابراز سند مالکیت دلیل بر سبق تصرف و استفاده از حق می باشد مگر انکه طرف دیگر سبق تصرف و استفاده از حق خود را به طریق دیگر ثابت نماید.

ماده ۱۶۶ قانون آیین دادرسی مدنی

هرگاه تصرف عدوانی مال غیرمنقول و یا مزاحمت یا ممانعت ازحق در مرئی و منظر ضابطین دادگستری باشد، ضابطین مذکور مکلفند به موضوع شکایت خواهان رسیدگی و با حفظ وضع موجود از انجام اقدامات بعدی خوانده جلوگیری نمایند و جریان را به مراجع قضایی اطلاع داده، برابر نظر مراجع یادشده اقدام نمایند. # رفع مزاحمت

تبصره- چنانچه به علت یکی از اقدامات مذکور در این ماده احتمال وقوع نزاع و تحقق جرمی داده شود، ضابطین باید فورا از وقوع هرگونه درگیری و وقوع جرم در حدود وظایف خود جلوگیری نمایند.

ماده ۱۶۷ قانون آیین دادرسی مدنی

در صورتی که دو یا چند نفر مال غیرمنقولی را به طور مشترک در تصرف داشته یا استفاده می کرده اند و بعضی از آنان مانع تصرف یا استفاده و یا مزاحم استفاده بعضی دیگر شود حسب مورد در حکم تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق محسوب و مشمول مقررات این فصل خواهد بود.

ماده ۱۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی

دعاوی مربوط به قطع انشعاب تلفن، گاز، برق و وسایل تهویه و نقاله (از قبیل بالابر وپله برقی و امثال آنها) که مورد استفاده در اموال غیرمنقول است مشمول مقررات این فصل می باشد مگر اینکه اقدامات بالا از طرف موسسات مربوط چه دولتی یا خصوصی با مجوز قانونی یا مستند به قرارداد صورت گرفته باشد. # رفع مزاحمت

ماده ۱۶۹ قانون آیین دادرسی مدنی

هرگاه شخص ثالثی در موضوع رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق در حدود مقررات یادشده خود را ذی نفع بداند، تا وقتی که رسیدگی خاتمه نیافته چه در مرحله بدوی یا تجدیدنظر باشد، می تواند وارد دعوا شود. مرجع مربوط به این امر رسیدگی نموده، حکم مقتضی صادر خواهد کرد.

ماده ۱۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی

مستاجر، مباشر، خادم، کارگر و به طور کلی اشخاصی که ملکی را از طرف دیگری متصرف می باشند می توانند به قائم مقامی مالک برابر مقررات بالا شکایت کنند.

ماده ۱۷۲ قانون آیین دادرسی مدنی

اگر در جریان رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق، سند ابرازی یکی از طرفین با رعایت مفاد ماده ( ۱۲۹۲ ) قانون مدنی مورد تردید یا انکار یا جعل قرار گیرد، چه تعیین جاعل شده یا نشده باشد، چنانچه سند یاد شده موثر در دعوا باشد و نتوان ازطریق دیگری حقیقت را احراز نمود، مرجع رسیدگی کننده به اصالت سند نیز رسیدگی خواهد کرد. # رفع مزاحمت

ماده ۱۷۳ قانون آیین دادرسی مدنی

به دعاوی تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق که یک طرف آن وزارتخانه یا موسسات و شرکتهای دولتی یا وابسته به دولت باشدنیز برابر مقررات این قانون رسیدگی خواهد شد. # رفع مزاحمت

ماده ۱۷۴ قانون آیین دادرسی مدنی

دادگاه در صورتی رای به نفع خواهان می دهد; که به طور مقتضی احراز کند خوانده; ملک متصرفی خواهان را عدوانا تصرف و یا مزاحمت یا ممانعت از حق استفاده خواهان نموده است.

چنانچه قبل از صدور رای، خواهان تقاضای صدور دستور موقت نماید و دادگاه دلایل وی راموجه تشخیص دهد، دستور جلوگیری از ایجاد اثار تصرف و یا تکمیل اعیانی از قبیل احداث بنا یاغرس اشجار یا کشت و زرع، یا از بین بردن اثار موجود و یا جلوگیری از ادامه مزاحمت و یا ممانعت از حق را در ملک مورد دعوا صادر خواهد کرد.

این دستور با صدور رای به رد دعوا مرتفع می شود; مگر اینکه مرجع تجدیدنظر دستور مجددی در این خصوص صادر نماید. # رفع مزاحمت

ماده ۱۷۵ قانون آیین دادرسی مدنی

در صورتی که رای صادره مبنی بر رفع تصرف عدوانی; یا مزاحمت یا ممانعت از حق باشد; بلافاصله به دستور مرجع صادرکننده; توسط اجرای دادگاه یا ضابطین دادگستری اجرا خواهد شد و درخواست تجدیدنظر مانع اجرا نمی باشد. در صورت فسخ رای در مرحله تجدیدنظر، اقدامات اجرایی به دستور دادگاه اجراکننده حکم به حالت قبل از اجرا اعاده می شود ودر صورتی که محکوم به، عین معین بوده و استرداد آن ممکن نباشد، مثل یا قیمت آن وصول و تادیه خواهد شد.

ماده ۱۷۶ قانون آیین دادرسی مدنی

اشخاصی که پس از اجرای حکم رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق دوباره مورد حکم را تصرف یا مزاحمت یا ممانعت از حق بنمایند یا دیگران را به تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق مورد حکم وادار نمایند، به مجازات مقرر در قانون مجازات اسلامی محکوم خواهند شد. # رفع مزاحمت

رویه و نظریات قضایی

رای شعبه ی ششم دیوان عالی کشور به شماره ی ۱۳۲۷/۶/۱۷-۱۰۲۲ اگر کسی مدعی شود که دیوار جدید الاحداث طرف، طوری ساخته شده است که آبچه ی آن بر متصرفات او مزاحمت دارد ، عنوان دعووی با ماده ی ۳۲۵ قانون آیین دادرسی مدنی سابق مزاحمت منطبق است . # رفع مزاحمت

رای شماره ی ۱۶۰۶ مورخ ۱۳۲۷/۱۰/۱۳ شعبه ی هشت دیوان عالی کشور

عنوان و مفهوم رفع مزاحمت ، منافی و مباین با تصرف عدوانی نیست ، بلکه تصرف عدوانی اخص از رفع مزاحمت است . بنابراین ذکر رفع مزاحمت در دعوی رفع تصرف عدوانی ، مخل به صحت دعوی نیست .

رای شماره ی ۳۴۳۲ سال ۱۳۱۹ شعبه ی ۴ دیوان عالی کشور

در مورد دعوی رفع مزاحمت ، محکمه نباید به دعوی مالکیت رسیدگی کند . ولو این که رسیدگی به دعوی رفع مزاحمت ، موقوف به رسیدگی به اساس مالکیت باشد ؛ بلکه رسیدگی به این موضوع محتاج به دادخواست جداگانه است .

رای شماره ۲۸ مورخ ۹۱/۱۰/۳۰ شعبه ی ۵۲ دادگاه تجدید نظر استان تهران

دعوای رفع تصرف عدوانی; و رفع مزاحمت و ممانعت از حق; به طور همزمان به این علت که هر یک از دعاوی مطروحه ی فوق ، دارای آثار متفاوت می باشن; قابل استماع نیست.

رای شماره ی ۹۳۰۹۹۷۲۲۱۸۲۰۰۲۰۸ مورخ ۹۳/۴/۱ شعبه ی ۲ دادگاه عمومی حقوقی لواسانات

خواهان ، دعوای الزام به رفع مزاحمت و مسدود کردن پنجره و بالکن مشرف بر ملک به دلیل تخلف ساختمانی غیر مجاز از خوانده را خواستار شده است که مطابق ماده ی ۱۳۳ قانون مدنی و نظریات اداره ی حقوقی ، خواهان می تواند به نصب دیوار یا پرده در مقابل پنجره یا بالکن خوانده ، اقدام نماید.# رفع مزاحمت

و از سویی دیگر حسب نظریه ی کارشناس استنادی خواهان; فاصله ی ساختمان خوانده با ملک خواهان بیش از سه متر میباشد; و اصولا مزاحمت تلقی نمی شود و ساختمان نیز دارای پروانه ساخت بوده و ارتفاع مجاز می باشد . بنابراین دعوی خواهان وارد نبوده و حکم به بطلان دعوی ، صادر میشود.

کیمیا رضایی – وکیل پایه یک دادگستری

کانون وکلای همدان

نوشته دعوی الزام به رفع مزاحمت اولین بار در گروه وکلای حقوقی اوان. پدیدار شد.

لینک مقاله را به اشتراک بگذارید: https://oonelaw.com/aggressive-possession

الزام به رفع تصرف عدوانی

مبنای حقوقی دادخواست

ممکن است شخص در یک برهه ی زمانی، ملکی را در تصرف خود داشته باشد؛ اما شخص دیگری بدون رضایت او و به صورت غیر قانونی ملک را از تصرف وی خارج کند. در چنین حالتی متصرف سابق می تواند اعاده ی  تصرف را بخواهد و دادخواست رفع تصرف عدوانی را مطرح کند.

ماهیت د عوا

تصرف عدوانی هم جنبه ی حقوقی دارد و هم جنبه ی کیفری. به عبارت دیگر دعوای تصرف عدوانی هم در دادگاه حقوقی قابل طرح است و هم در دادگاه کیفری ، با این تفاوت که در دعوای حقوقی تصرف عدوانی ، صرف تصرف سابق خواهان برای ارائه ی دادخواست کافی است. اما در تصرف عدوانی کیفری ، شاکی باید حتما مالک رسمی ملک باشد.

ارکان تصرف

ارکان تصرف عدوانی عبارتند از ؛ اثبات تصرف سابق خواهان ، اثبات تصرف فعلی خوانده و غیر قانونی بودن تصرف فعلی. در دعوی تصرف عدوانی به مالکیت ، رسیدگی نمیشود و فقط به سابقه ی تصرف شخص خواهان و عدوانی بودن تصرف خوانده رسیدگی میشود.

شخصی که ملک را به نمایندگی از خواهان در تصرف داشته است ، مانند کارگر ، مباشر و خادم و یا متولی ، میتواند به قائم مقامی مالک اقدام به طرح دعوی رفع تصرف عدوانی کند.

منشا تصرف سابق خواهان باید مشروع باشد. بنابراین کسی که ملک را غصب کرده است ، نمیتواند علیه متصرف فعلی طرح دعوی کند. در دعوای تصرف عدوانی لزومی به مالکیت رسمی خواهان بر ملک نیست؛ ولی اگر خواهان سند مالکیت داشته باشد ، نیازی به اثبات اینکه قبلا متصرف ملک بوده است نیست و تصرف سابق وی استصحاب میشود.

دعاوی تصرف

دعوای تصرف عدوانی ، مزاحمت و ممانعت از حق را اصطلاحا دعاوی تصرف می نامند. در دعوی تصرف عدوانی ، متصرف به طور کامل ملک را از تصرف فعلی در می اورد. در دعوی ممانعت از حق هر چند خوانده بر ملک تصرف پیدا نکرده است؛ ولی مانع استفاده ی شخص از حق انتفاع و یا حق ارتفاق می شود و در دعوی مزاحمت  ، خوانده مانع تصرفات متصرف نمیشود؛ بلکه امکان انتفاع کامل وی از ملک را سلب میکند.

اگر شخصی نسبت به اصل مالکیت ملک ، دعوایی مطرح کرده باشد نمیتواند به صورت همزمان دعوی رفع تصرف عدوانی مطرح کند. اگر خواهان مالک رسمی ملک باشد و اجرت المثل زمان تصرف خوانده را نیز درخواست کند ، دادگاه مکلف است که به موضوع اجرت المثل رسیدگی کند. دعوی رفع تصرف عدوانی صرفا راجع به ملک و اموال غیر منقول ، قابل طرح است.

مدت زمان لازم جهت تحقق تصرف

اگر شروع تصرف متصرف فعلی با رضایت و اذن متصرف سابق باشد ، ادامه ی تصرف شخص متصرف از مصادیق تصرف عدوانی نیست. مدت زمان تصرف سابق خواهان باید به اندازه ای باشد که او عرفا متصرف محسوب شود که تشخیص این مدت ، بنا بر عرف بر عهده ی قاضی است.

در قانون آیین دادرسی مدنی سابق این مدت زمان یک سال تعیین شده بود که در حال حاضر برخی از دادگاه ها این مدت را مبنای تعیین مدت تصرف قرار می دهند و معتقدند که متصرف سابق زمانی میتواند دادخواست رفع تصرف عدوانی را مطرح کند که حداقل یک سال ملک در تصرف او بوده باشد. البته همان گونه که گفته شد ، میزان حداقل زمان تصرف سابق بین محاکم اختلافی است.

تفاوت دعوی تصرف با دعاوی مشابه

تفاوت دعوی رفع تصرف عدوانی و خلع ید این است که در دعوای رفع تصرف عدوانی ، صرف تصرف کافی است؛ اما در دعوای خلع ید خواهان دعوا باید حتما مالک رسمی ملک باشد. تفاوت دعوای رفع تصرف عدوانی و تخلیه ی ملک این است که در تصرف عدوانی ، ملک بدون رضایت متصرف و به صورت غیر قانونی تصرف شده است؛ اما در دعوای تخلیه ، ملک به صورت قانونی و با رضایت مالک و یا متصرف سابق در اختیار متصرف کنونی قرار گرفته شده است.

در یک ملک مشاعی که شرکا ملک را در تصرف خود دارند ، اگر یک شریک بدون اذن شریک دیگر ، اقدام به تصرف کل ملک کند ، مورد از مصادیق تصرف عدوانی است.

مثل بارز و متداول تصرف عدوانی در مشاعات تصرف یکی از مالکان یک ساختمان نسبت به مشترکات ساختمان است.

طرفین دعوی

شخصی که ملک سابقا در تصرف او بوده است خواهان دعوی و متصرف فعلی خوانده دعوی میباشند.

مرجع صالح برای رسیدگی ، دادگاهی است که ملک در حوزه ی آن واقع شده است.

نحوه ی اجرای رای

دعوی تصرف عدوانی به محض صدور رای ، قابلیت اجرایی دارد و تجدید نظر از آن موجب تاخیر در اجرای حکم نمیشود. بنابراین پس از صدور حکم مبنی بر رفع تصرف عدوانی ، اجراییه صادر و رای اجرا میشود.

مستندات قانونی

ماده ۳۵ قانون مدنی

تصرف به عنوان مالکیت دلیل مالکیت است مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.

ماده ۳۶ قانون مدنی

تصرفی که ثابت شود ناشی از سبب مملک یا ناقل قانونی نبوده معتبر نخواهد بود

ماده ۳۷ قانون مدنی

اگر متصرف فعلی اقرار کند که ملک سابقاً مال مدعی او بوده است در این صورت مشارالیه نمیتواند برای رد ادعای مالکیت شخص‌مزبور به تصرف خود استناد کند مگر اینکه ثابت نماید که ملک به ناقل صحیح به او منتقل شده است.

ماده ۳۰۹ قانون مدنی

هر گاه شخصی مالک را از تصرف در مال خود مانع شود بدون آن که خود او تسلط بر آن مال پیدا کند غاصب محسوب نمیشود لیکن ‌در صورت اتلاف یا تسبیب ضامن خواهد بود.

مواد قانونی آیین دادرسی مدنی

‌ماده ۱۵۸ – دعوای تصرف عدوانی عبارتست از:

‌ادعای متصرف سابق مبنی براین که دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال‌درخواست می‌نماید.

‌ماده ۱۵۹ – دعوای ممانعت از حق عبارت است از:

‌تقاضای کسی که رفع ممانعت از حق ارتفاق یا انتفاع خود را در ملک دیگری بخواهد.

‌ماده ۱۶۰ – دعوای مزاحمت عبارت است از:

‌دعوایی که به‌موجب آن متصرف مال غیرمنقول درخواست جلوگیری از مزاحمت کسی را می‌نماید که نسبت به متصرفات او مزاحم است بدون این که‌مال را از تصرف متصرف خارج کرده باشد.

‌ماده ۱۶۱ – در دعاوی تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت، خواهان باید ثابت نماید که موضوع دعوا حسب مورد، قبل از خارج شدن‌ملک از تصرف وی و یا قبل از ممانعت و یا مزاحمت در تصرف و یا مورد استفاده او بوده و بدون رضایت او و یا به غیر وسیله قانونی از تصرف وی‌خارج شده است.

‌ماده ۱۶۲ – در دعاوی تصرف عدوانی و مزاحمت و ممانعت از حق ابراز سند مالکیت دلیل بر سبق تصرف و استفاده از حق می‌باشد مگر آن که ‌طرف دیگر سبق تصرف و استفاده از حق خود را به‌طریق دیگر ثابت نماید.

‌ماده ۱۶۳ – کسی که راجع به مالکیت یا اصل حق ارتفاق و انتفاع اقامه دعوا کرده است، نمی‌تواند نسبت به تصرف عدوانی و ممانعت از حق، طرح‌دعوا نماید.

‌ماده ۱۶۴ – هرگاه در ملک مورد تصرف عدوانی، متصرف پس از تصرف عدوانی، غرس اشجار یا احداث بنا کرده باشد، اشجار و بنا درصورتی‌باقی می‌ماند که متصرف عدوانی مدعی مالکیت مورد حکم تصرف عدوانی باشد و در ظرف یک ماه از تاریخ اجرای حکم، در باب مالکیت به دادگاه‌صلاحیتدار دادخواست بدهد.

‌ماده ۱۶۵ – درصورتی که در ملک مورد حکم تصرف عدوانی زراعت شده باشد، اگر موقع برداشت محصول رسیده باشد متصرف عدوانی باید‌فوری محصول را برداشت و اجرت‌المثل را تأدیه نماید.

چنانچه موقع برداشت محصول نرسیده باشد، چه اینکه بذر روییده یا نروییده باشد محکوم‌له‌پس از جلب رضایت متصرف عدوانی مخیر است بین اینکه قیمت زراعت را نسبت به سهم صاحب بذر و دسترنج او پرداخت کند و ملک را تصرف‌نماید یا ملک را تا پایان برداشت محصول در تصرف متصرف عدوانی باقی بگذارد و اجرت‌المثل آن را دریافت کند. همچنین محکوم‌له می‌تواند‌متصرف عدوانی را به معدوم کردن زراعت و اصلاح آثار تخریبی که توسط وی انجام گرفته مکلف نماید. # تصرف عدوانی

‌تبصره – درصورت تقاضای محکوم‌له، دادگاه متصرف عدوانی را به پرداخت اجرت‌المثل زمان تصرف نیز محکوم می‌نماید.

‌ماده ۱۶۶ – هرگاه تصرف عدوانی مال غیرمنقول و یا مزاحمت یا ممانعت ازحق در مرئی و منظر ضابطین دادگستری باشد، ضابطین مذکور مکلفند‌ به موضوع شکایت خواهان رسیدگی و با حفظ وضع موجود از انجام اقدامات بعدی خوانده جلوگیری نمایند و جریان را به‌مراجع قضایی اطلاع داده،‌برابر نظر مراجع یادشده اقدام نمایند.

‌تبصره – چنانچه به‌علت یکی از اقدامات مذکور در این ماده، احتمال وقوع نزاع و تحقق جرمی داده شود، ضابطین باید فوراً از وقوع هرگونه‌درگیری و وقوع جرم در حدود وظایف خود جلوگیری نمایند.

‌ماده ۱۶۷ – درصورتی که دو یا چند نفر مال غیرمنقولی را به‌طور مشترک در تصرف داشته یا استفاده می‌کرده‌اند و بعضی از آنان مانع تصرف یا‌استفاده و یا مزاحم استفاده بعضی دیگر شود حسب مورد درحکم تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق محسوب و مشمول مقررات این فصل‌خواهد بود. # تصرف عدوانی

‌ماده ۱۶۸ – دعاوی مربوط به قطع انشعاب تلفن، گاز، برق و وسایل تهویه و نقاله (‌از قبیل بالابر و پله برقی و امثال آنها) که مورد استفاده در اموال‌غیرمنقول است مشمول مقررات این فصل می‌باشد مگر اینکه اقدامات بالا از طرف مؤسسات مربوط چه دولتی یا خصوصی با مجوز قانونی یا مستند‌به قرارداد صورت گرفته باشد.

‌ماده ۱۶۹ – هرگاه شخص ثالثی در موضوع رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق در حدود مقررات یادشده خود را‌ذی‌نفع بداند، تا وقتی که رسیدگی خاتمه نیافته چه در مرحله بدوی یا تجدیدنظر باشد، می‌تواند وارد دعوا شود. مرجع مربوط به این امر رسیدگی‌نموده، حکم مقتضی صادر خواهد کرد.

‌ماده ۱۷۰ – مستأجر، مباشر، خادم; کارگر و به‌طور کلی اشخاصی که ملکی را از طرف دیگری متصرف می‌باشند; می‌توانند به قائم مقامی مالک برابر ‌مقررات بالا شکایت کنند.

‌ماده ۱۷۱ – سرایدار، خادم، کارگر و به‌طور کلی هر امین دیگری; چنانچه پس از ده روز از تاریخ ابلاغ اظهارنامه مالک یا مأذون از طرف مالک یا‌کسی که حق مطالبه دارد مبنی بر مطالبه مال امانی، از آن رفع تصرف ننماید، متصرف عدوانی محسوب می‌شود.

‌تبصره – دعوای تخلیه مربوط به معاملات با حق استرداد و رهنی و شرطی و نیز درمواردی که بین صاحب مال و امین یا متصرف قرارداد و شرایط‌خاصی برای تخلیه یا استرداد وجود داشته باشد، مشمول مقررات این ماده نخواهند بود.

‌ماده ۱۷۲ – اگر در جریان رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق; سند ابرازی یکی از طرفین با رعایت مفاد ماده (۱۲۹۲)‌ قانون مدنی مورد تردید یا انکار یا جعل قرار گیرد; چه تعیین جاعل شده یا نشده باشد; چنانچه سند یادشده مؤثر در دعوا باشد و نتوان از طریق دیگری‌حقیقت را احراز نمود; مرجع رسیدگی‌کننده به اصالت سند نیز رسیدگی خواهد کرد. # تصرف عدوانی

‌ماده ۱۷۳ – به‌دعاوی تصرف عدوانی; یا مزاحمت یا ممانعت از حق که یک طرف آن وزارتخانه یا مؤسسات و شرکتهای دولتی یا وابسته به دولت ‌باشد; نیز برابر مقررات این قانون رسیدگی خواهد شد.

‌ماده ۱۷۴ – دادگاه درصورتی رأی به نفع خواهان می‌دهد که به‌طور مقتضی احراز کند خوانده، ملک متصرفی خواهان را عدواناً تصرف و یا‌مزاحمت یا ممانعت از حق استفاده خواهان نموده است .

‌چنانچه قبل از صدور رأی; خواهان تقاضای صدور دستور موقت نماید; و دادگاه دلایل وی را موجه تشخیص دهد; دستور جلوگیری از ایجاد آثار تصرف‌و یا تکمیل اعیانی از قبیل احداث بنا یا غرس اشجار یا کشت و زرع; یا از بین بردن آثار موجود و یا جلوگیری از ادامه مزاحمت و یا ممانعت از حق را در‌ملک مورد دعوا صادر خواهد کرد . # تصرف عدوانی

‌این دستور با صدور رأی به رد دعوا مرتفع می‌شود; مگر این‌که مرجع تجدیدنظر دستور مجددی در این خصوص صادر نماید.

‌ماده ۱۷۵ – درصورتی که رأی صادره مبنی بر رفع تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق باشد; بلافاصله به دستور مرجع صادرکننده; توسط ‌اجرای دادگاه یا ضابطین دادگستری اجرا خواهد شد; و درخواست تجدیدنظر مانع اجرا نمی‌باشد; در صورت فسخ رأی در مرحله تجدیدنظر; اقدامات‌اجرایی به‌دستور دادگاه اجراکننده حکم به حالت قبل از اجرا اعاده می‌شود; و درصورتی که محکوم به; عین معین بوده و استرداد آن ممکن نباشد، مثل یا‌قیمت آن وصول و تأدیه خواهد شد.

‌ماده ۱۷۶ – اشخاصی که پس از اجرای حکم رفع تصرف عدوانی; یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق دوباره مورد حکم را تصرف یا مزاحمت یا‌ممانعت از حق بنمایند; یا دیگران را به تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق مورد حکم وادار نمایند; به مجازات مقرر در قانون مجازات اسلامی‌محکوم خواهند شد. # تصرف عدوانی

ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی

هر کس به وسیله صحنه‌سازی از قبیل پی‌کنی; دیوارکشی، تغییر حد فاصل، امحای مرز، کرت‌بندی، نهرکشی; حفر چاه، غرس اشجار و‌زارعت و امثال آن به تهیه آثار تصرف در اراضی مزروعی; اعم از کشت شده یا در آیش زراعی، جنگلها و مراتع ملی شده،; کوهستانها، باغها، قلمستانها،‌منابع آب، چشمه‌سارها; انهار طبیعی و پارکهای ملی، تاسیسات کشاورزی و دامداری; دامپروری و کشت و صنعت و اراضی موات و بایر و سایر ‌اراضی; املاک متعلق به دولت یا شرکتهای وابسته به دولت; یا شهرداریها یا اوقاف و همچنین اراضی و املاک و موقوفات; محبوسات و اثلاث‌ باقیه که برای مصارف عام‌المنفعه اختصاص یافته; یا اشخاص حقیقی یا حقوقی به منظور تصرف یا ذیحق معرفی کردن خود یا دیگری، مبادرت نماید. # تصرف عدوانی

یا‌ بدون اجازه سازمان حفاظت محیط زیست یا مراجع ذیصلاح دیگر مبادرت به عملیاتی نماید که موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی گردد.

یا‌ اقدام به هر گونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور نماید; به مجازات یک ماه تا یک سال حبس محکوم می‌شود; دادگاه موظف است; حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق یا اعاده وضع به حال سابق نماید. # تصرف عدوانی

تبصره ۱ – رسیدگی به جرائم فوق‌الذکر خارج از نوبت به عمل می‌آید و مقام قضایی با تنظیم صورتمجلس دستور متوقف ماندن عملیات متجاوز را‌تا صدور حکم قطعی خواهد داد.

تبصره ۲ – در صورتی که تعداد متهمان سه نفر یا بیشتر باشد; و قرائن قوی بر ارتکاب جرم موجود باشد قرار بازداشت صادر خواهد شد; مدعی‌می‌تواند تقاضای خلع ید و قلع بنا و اشجار و رفع آثار تجاوز را بنماید. # تصرف عدوانی

کیمیا رضایی – وکیل پایه یک دادگستری

کانون وکلای همدان

نوشته دعوای تصرف عدوانی و ماهیت آن اولین بار در گروه وکلای حقوقی اوان. پدیدار شد.

لینک مقاله را به اشتراک بگذارید: https://oonelaw.com/right-of-way

حق ارتفاق

حق ارتفاق حقی است که به موجب آن صاحب ملکی به اعتبار مالکیت خود میتواند از ملک دیگری استفاده کند. به عنوان مثال حق عبور از ملک دیگری با حق داشتن ناودان در ملک مجاور ، نمونه هایی از حق ارتفاق هستند.

اشکال حق ارتفاق

حق ارتفاق به دو شکل بوجود می آید ، اول بوسیله قرارداد: مالک ملک میتواند با قرارداد حق عبور یا حقوق دیگری را به شخصی واگذار کند. دوم به حکم قانون: ممکن است حق ارتفاق ناشی از حکم مستقیم قانون و مربوط به وضع طبیعی املاک باشد. مثلا زمینی که بالاتر از زمین دیگر است ، بر حسب طبیعت ، دارای حق ارتفاق برای آب باران نسبت به زمین پایین تر است. وضعیت برخی قسمت های آپارتمان ها نیز شامل این گروه میشود. به عنوان مثال: اگر انباری یک واحد ، پشت پارکینگ واحد دیگر قرار داشته باشد ، مالک انبار حق عبور از پارکینگ را دارد.

چگونگی اثبات حق

از آن جا که حق ارتفاق محدود کننده ی استفاده ی مالک است ، به طور معمول در سند رسمی ملک ، درج میشود. اما اگر حقوق ارتفاقی به هر دلیل ثبت نشده باشد ، کسی که مدعی داشتن حق ارتفاق در ملک مجاور است و قرارداد مکتوبی ندارد برای اثبات حق خود باید در مراجع قضایی اقامه ی دعوا کند. همچنین برای این که حق مزبور در پرونده ی ثبتی ملک درج شود ، الزام مالک به ثبت آن نیز قابل مطالبه است.

طرفین دعوا

طرفین دعوا ، خواهان کسی است که مدعی وجود حق ارتفاق به نفع خود است و خوانده مالک ملک مجاور است. # حق ارتفاق

در صورتی که حق ارتفاق با قراردادی که مالک پیشین ملک مجاور منعقد کرده ایجاد شده است ، دعوا باید به طرفیت منتقل کننده و ایادی بعدی او تا مالک کنونی طرح شود. 

مرجع صالح برای رسیدگی

مرجع صالح برای رسیدگی به دعاوی راجع به املاک و حقوق مربوط به آنها دادگاهی است که ملک در حوزه آن واقع شده است.

حقوق ارتفاقی در آپارتمان ها به حکم قانون تملک آپارتمان ها ایجاد شده است. چون حقوق ارتفاقی در این گونه موارد از وضعیت ساخت بنا ناشی شده و وجود آن مسلم است. به طور معمول در اسناد مالکیت درج نمیشود و نیازی به طرح دعوی برای اثبات این حقوق نیست.

حق ارتفاق ، ممکن است در مورد دو ملک مجاور وجود داشته باشد و قاعدتا باید در سند دو ملک بیاید. با این حال امکان دارد این حق تنها در یکی از دو سند آمده باشد. در این موارد ، نیازی به طرح دعوی در مراجع قضایی نیست و اصلاح سند از طریق اداره ی ثبت انجام میشود.

رجوع از حق

در صورتی که حق عبور در ملک به همسایه ی مجاور داده نشده باشد؛ اما صاحب ملک به وی اجازه داده باشد که از ملک او عبور کند ، مالک هر وقت بخواهد میتواند از اذن خود رجوع کند و مانع عبور او بشود. # حق ارتفاق

نحوه اجرای رای

حکم به اثبات حق ارتفاق اعلامی است و تعلق حق مذکور را برای خواهان مستحکم میکند. به این ترتیب اثبات حق ارتفاق مرحله ی اجرا ندارد ، اما صاحب حق ارتفاق که آن را در دادگاه ثابت کرده است ، میتواند به استناد این حکم دادخواست ثبت حق ارتفاق را تقدیم کند و یا دعوی رفع مزاحمت و ممانعت از حق یا دعاوی دیگر مطرح کند.

مستندات قانونی

ماده ۹۳

ارتفاق حقی است برای شخص در ملک دیگری. # حق ارتفاق

ماده ۹۴

صاحبه آن املاک میتوانند در ملک خود هر حقی را که بخواهند نسبت به دیگری قرار دهند در این صورت کیفیت استحقاق تابع قرارداد و‌ عقدیست که مطابق آن حق داده شده است.

ماده ۹۵

هر گاه زمین یا خانه کسی مجرای فاضلاب یا آب باران زمین یا خانه دیگری بوده است صاحب آن خانه یا زمین نمیتواند جلوگیری از آن ‌کند مگر در صورتی که عدم استحقاق او معلوم شود.

ماده ۹۶

چشمه واقعه در زمین کسی محکوم به ملکیت صاحب زمین است مگر اینکه دیگری نسبت به آن چشمه عیناً یا انتفاعاً حقی داشته‌ باشد.

ماده ۹۷

هر گاه کسی از قدیم در خانه یا ملک دیگری مجرای آب به ملک خود یا حق مرور داشته صاحب خانه یا ملک نمیتواند مانع آب بردن یا‌ عبور او از ملک خود شود و همچنین است سایر حقوق از قبیل حق داشتن در و شبکه و ناودان و حق شرب و غیره.

ماده ۹۸

اگر کسی حق عبور در ملک غیر ندارد ولی صاحب ملک اذن داده باشد که از ملک او عبور کنند هر وقت بخواهد میتواند از اذن خود ‌رجوع کرده و مانع عبور او بشود و همچنین است سایر ارتفاقات. # حق ارتفاق

ماده ۹۹

هیچکس حق ندارد ناودان خود را به طرف ملک دیگری بگذارد یا آب باران از بام خود به بام یا ملک همسایه جاری کند و یا برف بریزد ‌مگر به اذن او.

ماده ۱۰۰

اگر مجرای آب شخصی در خانه دیگری باشد و در مجری خرابی بهم رسد به نحوی که عبور آب موجب خسارت خانه شود مالک خانه‌ حق ندارد صاحب مجری را به تعمیر مجری اجبار کند بلکه خود او باید دفع ضرر از خود نماید چنانچه اگر خرابی مجری مانع عبور آب شود مالک خانه‌ ملزم نیست که مجری را تعمیر کند بلکه صاحب حق باید خود رفع مانع کند در این صورت برای تعمیر مجری میتواند داخل خانه یا زمین شود ولیکن ‌بدون ضرورت حق ورود ندارد مگر به اذن صاحب ملک.

ماده ۱۰۱

هر گاه کسی از آبی که ملک دیگری است; به نحوی از انحاء حق انتفاع داشته باشد از قبیل دایر کردن آسیا و امثال آن صاحب آن نمیتواند ‌مجری را تغییر دهد به نحوی که مانع از استفاده حق دیگری باشد. # حق ارتفاق

ماده ۱۰۲

هر گاه ملکی کلاً یا جزئاً به کسی منتقل شود و برای آن ملک حق‌ الارتفاقی در ملک دیگر یا در جزء دیگر همان ملک موجود باشد آن‌ حق به حال خود باقی میماند مگر اینکه خلاف آن تصریح شده باشد.

ماده ۱۰۳

هر گاه شرکاء ملکی دارای حقوق و منافعی باشند; و آن ملک مابین شرکاء تقسیم شود; هر کدام از آنها به قدر حصه مالک آن حقوق و ‌منافع خواهد بود.

مثل اینکه اگر ملکی دارای حق عبور در ملک غیر بوده و آن ملک که دارای حق است; بین چند نفر تقسیم شود; هر یک از آنها حق‌ عبور از همان محلی که سابقاً حق داشته است خواهد داشت.

ماده ۱۰۴

حق‌الارتفاق مستلزم وسایل انتفاع از آن حق نیز خواهد بود; مثل اینکه اگر کسی حق شرب از چشمه یا حوض یا آب انبار غیر دارد; حق ‌عبور تا آن چشمه یا حوض و آب انبار هم برای برداشتن آب دارد. # حق ارتفاق

ماده ۱۰۵

کسی که حق‌الارتفاق در ملک غیر دارد; مخارجی که برای تمتع از آن حق لازم شود به عهده صاحب حق میباشد; مگر اینکه بین او و‌ صاحب ملک بر خلاف آن قراری داده شده باشد.

ماده ۱۰۶

مالک ملکی که مورد حق‌ الارتفاق غیر است; نمیتواند در ملک خود تصرفاتی نماید که باعث تضییع یا تعطیل حق مزبور باشد مگر با ‌اجازه صاحب حق.

ماده ۱۰۷

تصرفات صاحب حق در ملک غیر که متعلق حق اوست باید به اندازه‌ای باشد; که قرار دادند و یا به مقدار متعارف و آنچه ضرورت ‌انتفاع اقتضا میکند. # حق ارتفاق

ماده ۱۰۸

در تمام مواردی که انتفاع کسی از ملک دیگری به موجب اذن محض باشد; مالک میتواند هر وقت بخواهد از اذن خود رجوع کند مگر‌ اینکه مانع قانونی موجود باشد.

رویه و نظریات قضایی

رای وحدت رویه هیات دیوان عدالت اداری کلاسه ی ۷۴/۳۵ مورخ ۱۷/۴/۷۴

به موجب بند ۹ ماده ی ۵۰ قانون بودجه سال ۵۱ ; اراضی واقع در خارج از محدوده ی شهرها که در مسیر راه های اصلی یا فرعی و یا خطوط مواصلاتی و برق و مجاری آب و لوله و گاز و نفت قرار میگیرد; با رعایت حریم مورد لزوم که از طرف هیات وزیران تعیین خواهد شد; از طرف دولت مورد استفاده قرار میگیرد و از بابت این حق ارتفاق; وجهی پرداخت نخواهد شد; مستنبط از حکم مقرر در بند مذکور این است که مقنن; اینگونه تصرفات را به منزله ی حق ارتفاق تلقی کرده است که در قبال آن به صاحبان زمین وجهی پرداخت نمی شود. # حق ارتفاق

کیمیا رضایی – وکیل پایه یک دادگستری

کانون وکلای همدان

نوشته دعاوی راجع به حق ارتفاق اولین بار در گروه وکلای حقوقی اوان. پدیدار شد.