پس از مطالعه، در صورت مفید بودن، این متن را برای دیگران نیز ارسال نمایید تا آنها نیز از مطالعه مفید آن بهرهمند شوند.
آیا میدانستید در نظام حقوقی ایران، سرنوشت مالی زن پس از فوت شوهر، به نوع ازدواج آنها بستگی دارد؟ تصور کنید پس از سالها زندگی مشترک، همسرتان فوت کند و شما به عنوان همسر، حتی سهمی از خانه ای که سالها در آن زندگی کردهاید نداشته باشید! این دقیقاً همان اتفاقی است که ممکن است برای زنانی که در ازدواج موقت هستند رخ دهد.
در این مقاله به بررسی یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات حقوق خانواده میپردازیم: تفاوت ارث در ازدواج دائم و موقت. ما نه تنها به تحلیل مواد قانونی مانند ماده ۹۴۰ قانون مدنی خواهیم پرداخت، بلکه راهکارهای عملی مانند وصیت نامه، صلح عمری و بیمه عمر را معرفی میکنیم که میتواند همچون چتر نجات، زنان را در ازدواجهای موقت در برابر توفانهای مالی احتمالی محافظت کند.
فهرست مطالب
کاربر گرامی، در صورت نیاز به وکیل پایه یک دادگستری متخصص و باتجربه، کلیک نمایید.
تفاوت عقد دائم و عقد موقت
ازدواج دائم و موقت ( صیغه ) از نظر مالی و منافع مادی چه تفاوتی با هم دارند؟ دعاوی مربوط به عقد دائم و موقت یکی از انواع دعاوی خانوادگی است که مرجع صالح رسیدگی به آن دادگاه خانواده است.
قوانین و مقررات در خصوص عقد دائم و موقت با یکدیگر متفاوت است. هم در عقد دائم و هم در عقد موقت، زن باید خالی از موانع نکاح باشد. یعنی در عده کسی نباشد یا از محارم شوهر یا کسانی که ازدواج با آنها ممنوع است، نباشد. برای نکاح دختر باکره، چه در ازدواج موقت و چه در ازدواج دائم، اذن پدر دختر لازم و ضروری است. در تفاوت عقد دائم و موقت باید به مدت زمان ازدواج، مَهریه، نفقه، طلاق، عِدّه در ازدواج و ارث توجه نمود.
شبکه های اجتماعی اوان
|
مدت زمان عقد موقت
تعیین مدت ازدواج موقت اولین و اساسی ترین تفاوت بین این عقد با عقد دائم است. مدت زمان ازدواج موقت از اولین نکاتی است که باید در نکاح موقت به آن توجه کنید. در عقد دائم ذکر مدت ضرورتی ندارد و عقد بدون تعیین مدت منعقد می شود. برطبق ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی، نکاح وقتی منقطع است که برای مدت معینی واقع شده باشد.
تعیین مهریه در عقد موقت
یکی دیگر از مواردی که در ازدواج دائم و موقت باهم تفاوت دارند مَهریه است. اگر در عقد موقت مهر ذکر نشود، آن عقد باطل است.
برطبق ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی، در نکاح منقطع عدم مهر در عقد موجب بطلان است.
مهریه در عقد موقت: الزامی یا اختیاری؟
برخلاف عقد دائم که تعیین مهریه میتواند به بعد موکول شود، مهریه در عقد موقت شرط صحت عقد بوده و عدم تعیین آن موجب بطلان نکاح میگردد. طبق ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی، در عقد موقت (صیغه) ذکر مهر الزامی است و این یکی از تفاوت های کلیدی عقد موقت و دائم محسوب میشود. میزان مهریه میتواند به توافق طرفین باشد، اما نکته مهم این است که همانند عقد دائم، مهریه در عقد موقت نیز قابل مطالبه است و زن میتواند پس از وقوع عقد آن را به صورت کامل یا به صورت اقساطی دریافت نماید. این موضوع نشان میدهد که قانونگذار برای حمایت از حقوق زن در عقد موقت، وجود مهریه را ضروری دانسته است. آگاهی از این قانون به زوجین کمک میکند تا با دید بازتری نسبت به انعقاد عقد موقت اقدام نمایند.
نفقه در عقد دائم و موقت
سومین تفاوت عقد دائم با موقت نفقه است. در عقد منقطع یا موقت شوهر الزامی به پرداخت نفقه ندارد، مگر این که پرداخت آن در ضمن عقد نکاح منقطع شرط شده یا عقد مبنی بر این منعقد شده باشد که در این صورت شوهر مکلف به انفاق می باشد.
انحلال عقد دائم و موقت
موارد انحلال شامل فسخ، طلاق و بذل مدت است. در هر دو ازدواج یعنی ازدواج دائم و موقت در صورت وجود خیار از جمله خیار عیب، خیار تدلیس و خیار تخلف از شرط صفت می توان عقد را فسخ نمود. طلاق مختص به عقد دائم و بذل مدت اختصاص به عقد موقت دارد.
بر طبق ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی مقررات مربوط به طلاق در ازدواج موقت جاری نمی شود.
طلاق در عقد دائم و موقت
طلاق در ازدواج موقت و دائم باهم متفاوت است. یکی دیگر از تفاوت ها این است که در عقد نکاح موقت قواعد و مقررات طلاق جاری نمی شود. در این عقد اصولاً طلاقی رخ نمی دهد و جدایی زن و شوهر و انحلال نکاح یا به واسطه انقضاء مدت است و یا اینکه مابقی مدت از سوی شوهر بذل می شود که به آن هم بذل مدت می گویند. این جدایی می تواند ناشی از فسخ عقد باشد که البته شباهت زیادی با عقد نکاح دائم دارد. پس طلاق را باید از مختصات و ویژگی های عقد نکاح دائم دانست و این نهاد حقوقی در عقد موقت وجود ندارد.
عده در عقد دائم و موقت
عده در ازدواج موقت و دائم با هم تفاوت هایی دارد. عده زن در ازدواج موقت، اگر زن باردار و آبستن نباشد دو طهر است. اعم از این که جدایی به واسطه فسخ نکاح یا انقضا آن یا بذل مدت باشد. در حالی که عده فسخ نکاح یا طلاق در ازدواج دائم سه طهر است.
اگر زن با وجود اقتضای سن عادت ماهانه نداشته باشد عده وی در نکاح منقطع ۴۵ روز و در عقد دائم سه ماه است. در مورد عده وفات و عده زن آبستن بین عقد دائم و موقت تفاوتی وجود ندارد. زن آبستن تا زمان وضع حمل باید عده نگه دارد و عده وفات هم به طور کلی در هر دو نکاح چهار ماه و ده روز است.
بذل مدت در عقد موقت
این طریق، انحلال خاص ازدواج موقت است و استثنائاً نیاز به رسیدگی و دخالت دادگاه خانواده ندارد. متقاضی می تواند با مراجعه به دفترخانه مجری ازدواج موقت و یا حتی خود راساً صیغه بذل مدت در عقد موقت را جاری و عقد ازدواج موقت یا همان متعه و صیغه را بی اثر کند.
شروط ضمن عقد ازدواج
نظر به شرایط کنونی جامعه به لحاظ اقتصادی و روابط اجتماعی و شهر محل سکونت باید کاملا عاقلانه و هوشمندانه نوع ازدواج را انتخاب نمود. شروط هنگام عقد، کاملا توافقی و با رضایت طرفین می باشد. این شروط تکلیفی و از قبل انتخاب شده نمی باشد.
برای آگاهی بیشتر از شرایط ضمن عقد ازدواج و نحوه گنجاندن شرایط مورد نظر در سند ازدواج مقاله شروط ضمن عقد ازدواج را مطالعه کنید.
تفاوت ارث در ازدواج دائم و موقت: از مهریه تا وصیت نامه
در نظام حقوقی ایران، تفاوت های بنیادینی بین حقوق ارثیه زوجین در عقد دائم و موقت وجود دارد. برخلاف ازدواج دائم که طبق ماده ۹۴۰ قانون مدنی زوجین به طور خودکار از یکدیگر ارث می برند، در عقد موقت هیچ رابطه توارثی بین طرفین برقرار نمی شود – حتی اگر در متن عقد شرط شده باشد. این در حالی است که مهریه در هر دو نوع عقد قابل مطالبه است، اما حقوق مالی زن در عقد موقت به شدت محدودتر است. برای جبران این نقیصه، راهکارهایی مانند تنظیم وصیت نامه یا صلح عمری پیش بینی شده است که می تواند تا حدی این خلأ حقوقی را پر کند.
راهکارهای تضمین حقوق مالی در ازدواج موقت شامل چندین مکانیسم حقوقی می شود. مهمترین آنها وصیت تا ثلث اموال است که مرد می تواند به نفع همسر موقتش انجام دهد. روش دیگر صلح عمری است که در آن انتقال قطعی بخشی از اموال صورت می گیرد. همچنین بیمه عمر به نفع زن و قراردادهای خصوصی با سند رسمی از دیگر راهکارهای ممکن هستند. این در حالی است که در ازدواج دائم، زن علاوه بر ارث بری خودکار، از حمایت های مالی بیشتری مانند نفقه و حق طلاق نیز برخوردار است. آگاهی از این تفاوت ها به زوجین کمک می کند تا با تصمیم گیری آگاهانه، نوع ازدواج مناسب خود را انتخاب کنند.
اگر به دنبال موسسه حقوقی هستید اینجا کلیک کنید
ارث در عقد موقت: آیا زن از شوهر ارث میبرد؟
با توجه به قوانین و مقررات مدنی، اساس این است که در عقد ازدواج موقت، زن از شوهر خود ارث نمیبرد. مطابق با ماده ۹۴۰ قانون مدنی، فقط زوجینی که در ازدواج دائمی قرار دارند و مشمول ممنوعیت وراثت نیستند، از یکدیگر ارث میبرند. در صورتی که نوع ازدواج دائمی نباشد، امکان ارث بردن از یکدیگر وجود ندارد. حتی اگر شرط وراثت در عقد ازدواج موقت گنجانده شده باشد، باز هم زوجه از شوهر خود ارث نخواهد برد.
این نکته قابل ذکر است که هر یک از نوعهای ازدواج دائم و موقت مزایای خاص خود را دارند. اما سوال اصلی این است که آیا عقد دائم برای زن امتیاز بیشتری دارد یا عقد موقت؟
پاسخ این سوال این است که با در نظر گرفتن کلیه شرایط مربوط به ازدواج دائم، از جمله مهریه، نفقه، احراز زوجیت، شرایط طلاق، حق تمکین، ارثبردن زوجه از شوهر و فراهم نمودن مسکن، میتوان نتیجه گرفت که عقد دائم از نظر مزایا برای زوجه نسبت به عقد موقت برتری دارد.
چرا زن در صیغه ارث نمیبرد؟ بررسی ماده ۹۴۰ قانون مدنی
بر اساس ماده ۹۴۰ قانون مدنی ایران، شرط اساسی برای توارث بین زوجین، دائمی بودن رابطه زناشویی است. در عقد موقت (صیغه) که ذاتاً مدتدار است، این شرط محقق نمیشود و حتی اگر طرفین شرط وراثت را در عقد گنجانده باشند، این شرط فاقد اعتبار قانونی است. این حکم به دلیل تفاوت ماهوی عقد موقت و دائم در نظام حقوقی ایران است که در آن، حقوق مالی زن در ازدواج موقت محدودتر از ازدواج دائم در نظر گرفته شده است. البته راهکارهای جایگزینی مانند وصیت نامه یا صلح عمری وجود دارد که میتواند تا حدی این خلأ حقوقی را پر کند. آگاهی از این قانون به ویژه برای زوجینی که قصد انعقاد عقد موقت دارند ضروری است تا با دید بازتری تصمیم گیری کنند.
راه فرار از محرومیت ارث در عقد موقت + روش های جایگزین
اگرچه طبق ماده ۹۴۰ قانون مدنی زن در عقد موقت از شوهر ارث نمیبرد، اما راهکارهای حقوقی متعددی وجود دارد که میتواند این محرومیت را جبران کند. اولین و مطمئنترین روش، تنظیم وصیت نامه رسمی توسط مرد است که طبق آن میتواند تا ثلث اموال خود را به همسر موقتش اختصاص دهد. روش دیگر صلح عمری است که در آن مرد میتواند مالکیت بخشی از اموال خود را به صورت رایگان به زن منتقل کند. این روشها کاملاً قانونی بوده و در دادگاهها قابل اجرا هستند.
سایر راهکارهای پیشنهادی شامل شرط تملیک در عقد، بیمه عمر به نفع زن، یا قراردادهای خصوصی با تنظیم سند رسمی میشود. نکته مهم این است که این روشها باید پیش از فوت مرد انجام شوند تا قابل اجرا باشند. همچنین بهتر است برای اطمینان بیشتر، این اسناد توسط وکیل متخصص خانواده بررسی شوند تا از هرگونه ابطال احتمالی جلوگیری شود. آگاهی از این راهکارها میتواند تا حد زیادی از ضررهای مالی زنان در عقد موقت جلوگیری کند.
وکیل متخصص خانواده گروه حقوقی اوان
نقش وکیل متخصص خانواده در پرونده هایی که در خصوص خانواده و روابط زوجین در دادگاهها مطرح می شود مشخص است.
وکیل خانواده، وکیلی است که علاوه بر اطلاعات کامل که در مورد امور حقوقی دارد در خصوص قوانین مربوط به خانواده و روابط زوجین تسلط کامل دارد.
پرونده طلاق یکی از پرونده های پرحجم در دادگاه های خانواده می باشد که بدلیل عدم اگاهی زوجین از قوانین حقوقی خانواده دچار مشکلات زیادی در روند رسیدگی پرونده می شوند.
قبل از هر اقدام قانونی در خصوص طلاق یا هر نوع دادخواست مطالبه مهریه، نفقه و اجرت المثل و حضانت فرزند با وکیل متخصص و با تجربه خانواده وکلای گروه حقوقی اوان مشورت نمایید.
جمع بندی
در این مقاله به بررسی جامع تفاوتهای حقوقی ارث در ازدواج دائم و موقت پرداختیم. همانطور که مشاهده کردید، ماده ۹۴۰ قانون مدنی به صراحت رابطه توارث در ازدواج موقت را نفی میکند، در حالی که در ازدواج دائم این حق به صورت خودکار برای زوجین ایجاد میشود. این تفاوت بنیادین نشاندهنده تمایزات ماهوی بین این دو نهاد حقوقی است.
با این حال، همانطور که اشاره کردیم، راهکارهای متعددی مانند وصیت نامه، صلح عمری و بیمه عمر وجود دارد که میتواند تا حدی این خلأ حقوقی را پر کند. هر یک از این روشها مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارد که لازم است با مشورت وکیل متخصص خانواده ما تماس بگیرید.
نکته حائز اهمیت این است که آگاهی از این تفاوتها میتواند به زوجین کمک کند تا:
با تصمیمگیری آگاهانه نوع ازدواج خود را انتخاب کنند
از حقوق مالی خود به بهترین شکل محافظت نمایند
برای آینده مالی خود برنامهریزی دقیقتری داشته باشند
در پایان باید تأکید کرد که اگرچه نظام حقوقی ایران حمایتهای مالی متفاوتی برای این دو نوع ازدواج در نظر گرفته است، اما با برنامهریزی صحیح و استفاده از مکانیسمهای جایگزین میتوان تا حد زیادی از حقوق مالی زنان در ازدواج موقت دفاع کرد. توصیه میکنیم پیش از هر اقدامی، حتماً با کارشناسان حقوقی مجرب ما مشورت نمایید.
سوالات متداول
خیر. طبق ماده ۹۴۰ قانون مدنی، حتی اگر در عقد موقت شرط وراثت شده باشد، این شرط اعتبار قانونی ندارد. دادگاهها چنین شروطی را نمیپذیرند، زیرا شرط اساسی برای ارث بردن، دائمی بودن نکاح است.
خیر. طبق قانون، وصیت فقط برای حداکثر ثلث اموال نافذ است. برای بیش از ثلث، نیاز به رضایت سایر ورثه دارد. البته اگر سایر ورثه مخالفت کنند، فقط همان ثلث قابل اجراست.
شوهر میتواند باقیمانده مدت عقد را به زن ببخشد و رابطه زوجیت پایان مییابد.
بله، مهریه در عقد موقت مانند عقد دائم قابل مطالبه است.
فقط در صورتی که در عقد شرط شده باشد یا توافق جداگانهای وجود داشته باشد.
نظرات ارزشمند شما به ما کمک میکند تا خدمات خود را در زمینه تفاوت عقد دائم و عقد موقت بهبود بخشیم. لطفاً تجربه خود را با ما و دیگران به اشتراک بگذارید.
از طریق دکمه زیر میتوانید لینک صفحه را اشتراک گذاری کنید.